Parels

Beide delen van 'Geschiedenis van Drenthe' bevatten pakkende intermezzo's over opmerkelijke personen, parels en plekken die verbonden zijn met het leven, wonen en werken van de bewoners van Drenthe in het verleden.
Denk bijvoorbeeld aan Drenthes eerste geschiedschrijver Johan Picardt, de Meppeler sluis, het vliegveld Havelte, een ja-knikker en het kralensnoer van Exloo. Hieronder alvast een voorproefje.

Oakland 150X150Hermanus Hartogh Heijs van Zouteveen
(Delft 1841 - Assen 1891)

Hermanus was in het milieu van de Drentse elite in de negentiende eeuw een opmerkelijke figuur. Hij was afkomstig uit Delft, maar door een huwelijk met een Drents meisje uit de gegoede burgerij in Assen terechtgekomen.

Hij ontpopte zich als een zeer veelzijdige vrijdenker die voor de nodige opschudding wist te zorgen tot ver buiten de grenzen van Drenthe. Zo weigerde hij in 1881 de eed op de bijbel af te leggen toen hij werd gekozen in de gemeenteraad van Assen. Het werd een zaak die in het hele land tot de nodige publiciteit leidde. De uitkomst was dat hij niet in de raad zitting nam.  

Als een van de eersten leverde hij onvermoeibare inspanningen om de leer van Darwin te verspreiden in ons land. Hij zorgde voor vertalingen van diens belangrijkste werken en onderhield een regelmatige correspondentie met de geleerde. Ook op ander vlak was hij een productief schrijver. Zijn eerste werk stamde uit 1864 en betrof een juridische dissertatie over de statistiek in Drenthe, twee jaar later gevolgd door nog een proefschrift, nu in de wis- en natuurkunde over een chemisch onderwerp. Hij vond dat hij ten onrechte gepasseerd werd voor een hoogleraarschap in de zo├Âlogie in Leiden en legde zich voortaan toe op meer populair natuurwetenschappelijke publicaties zoals in het bekende Album der Natuur en Isis. Hij leverde ook bijdragen aan kranten en tijdschriften van vrijdenkers die voorstander waren van de republiek als staatsvorm en die aandacht hadden voor de emancipatie van arbeiders.

Na enkele buitenlandse reizen streek hij definitief in Assen neer, waar hij een villa liet bouwen aan het Asserbos. Hij richtte ook een uitgeverij op waar hij enige jaren een krant samenstelde als concurrent van de in zijn ogen te conservatief liberale Provinciale Drentsche  en Asser Courant (van Gratama). Hij noemde zijn krant de Nieuwe Provinciale Drentsche en Asser Courant, maar een lang leven was die niet beschoren.

Van blijvende betekenis was zijn initiatief om als commissie van bestuur van het provinciaal museum een jaarboek uit te geven over oudheden en aanverwante artikelen. Dit werd de Nieuwe Drentsche Volksalmanak die in 1883 voor het eerst verscheen en tegenwoordig nog steeds jaarlijks wordt uitgebracht. Naast de eindredactie die hij voerde, waren er vele bijdragen van zijn hand. Hij onderhield vele landelijke contacten, onder wie met Multatuli en Domela Nieuwenhuis, hoewel hij met dezen spoedig in onmin raakte en met wie hij tal van polemieken voerde.

Voor het beheren van zijn aanzienlijke vermogen bezat hij een eigen effectenkantoor. Ook was hij actief als ontginner in de venen van Bovensmilde. Hij legde de basis voor het tegenwoordige Pelinckbos bij de Asser wijk Kloosterveen.

Hartogh Heijs leed in ernstige mate aan jicht, waardoor hij vaak aan zijn studeerkamer was gekluisterd en zijn laatste jaren in een rolstoel moest doorbrengen. Hij overleed toen hij nog maar vijftig jaar oud was. Hij liet een aanzienlijk vermogen en een uitgebreide bibliotheek na. Opmerkelijk genoeg liet zijn weduwe spoedig na zijn dood alle bezittingen veilen en vertrok zij met haar vijf kinderen naar Den Haag.  

Oakland, de villa die Hartogh Heijs van Zouteveen liet bouwen aan het Asserbos. Het huis staat er tegenwoordig nog.

Oakland 620